Door Ben Koster
Soms moet je erkennen dat je
iemand jarenlang totaal verkeerd hebt beoordeeld.
Omdat je verblind was door je eigen vooroordelen en
het gezwets van anderen. En dat je de persoon in
kwestie – en jezelf – daarmee onrecht hebt
aangedaan. Door het stof moet je dan: mea culpa, mea
maxima culpa.
Daarom zeg ik: Clint Eastwood is geen ongelikte
beer, hij is geen no-brainer, geen cryptofascist met
een oversized gun als subliminale vervanging van
zijn schamel uitgevallen pielemuis. Nee, Clint
Eastwood is een icoon van de cinema, een
karakteracteur van formaat en een bevlogen
regisseur, die de tijdgeest soepeltjes aanvoelt en
daarop soms grof en soms subtiel commentaar geeft.
Clint Eastwood: van Rowdy Yates tot Walt Kowalski
Het begon allemaal met Rawhide. Voor mij dan. Clint
speelde Rowdy Yates, de jonge, onstuimige
rechterhand van voorman Gil Favor. Nadat Rowdy zijn
kunsten op onze zwartwit-tv had vertoond,
galoppeerden wij op onze luchtpaarden door het
trappenhuis. Met ernstige gezichten deden wij alsof
we hem waren, Rowdy Yates, onze held.
Maar ja, je groeit op. En dan zie je Rowdy Yates,
via een hele reeks andere westerns, langzaam
transformeren in Dirty Harry. Schmutzige Harry,
zoals wij hem noemden, omdat we graag naar die films
mochten kijken op de Duitse tv, nagesynchroniseerd.
‘Geh doch weiter, mache mir mein Tag.’ ‘Stellst dich
nur eine Frage: fuhle ich mich glücklich? Wohl, tun
Sie das, du Dreckskerl?’ Hoch lebe Clint Ostwalt.
Hoch!
Maar in de ogen van de politiek-correcte Hollandse
kerk belichaamde Clint Eastwood intussen al lang de
archetypische Amerikaanse triggerhappy cowboy: grof,
dom, arrogant, gewelddadig en rabiaat rechts.
Eigenlijk vond ik dat ook, of liever: ik liet me
erdoor meeslepen. Maar nu besef ik hoe kortzichtig
en oppervlakkig dat was. Hoe we niet verder keken
dan onze neus lang was. Ja, dan zie je alleen het
geweld in de films van Dirty Harry. En dat Eastwood
ook al vanaf de jaren zeventig zelf films regisseert
drong niet door.
Voor mij kwam de ommekeer bij Midnight in the Garden
of Good and Evil uit 1997, Eastwoods verfilming van
het boek van John Berendt. Een bizar verhaal vol
kleurrijke karakters, sfeervol verfilmd in Savannah,
een van de allermooiste Amerikaanse steden. In deze
eeuw maakte hij films zoals Mystic River, Million
Dollar Baby, Letters from Iwo Jima, Flags of our
Fathers, Changeling, Gran Torino en Invictus. Een
ongelooflijk lijstje.
Dan opeens gaat het licht aan, en besef je hoeveel
moois Clint Eastwood de wereld heeft geschonken. Wie
zijn voordelen probeert af te schudden, kan een
fantastisch oeuvre ontdekken, dat al ruim een halve
eeuw omvat. Natuurlijk kun je Dirty Harry zien als
de loose-cannon cop, die het recht in eigen hand
neemt en at random boeven afknalt. Maar we kunnen
ons ook interesseren voor wat de achterliggende
boodschap kan zijn, welk commentaar Eastwood geeft
op Amerika en wat wij daarmee aankunnen.
En dan kan hij zo maar de gedaante aannemen van een
klassieke Amerikaanse loner, met een oergevoel voor
recht en slecht. Een soort frontiermens, verdwaald
in de moderne urban jungle, die niets meer te
verliezen heeft en – mede daardoor – moedig of
getikt genoeg is om zijn hachje te riskeren door op
te staan tegen het corrupte en verpolitiekte
establishment, met tateretááá maar één doel:
eerlijke en kwetsbare burgers beschermen. Draaf ik
door? Het is de gospel van de bekeerling, moet u
maar denken. Simpele tekst, knoerthard gezongen. Ik
geef het toe.
In
Amerika kreeg Eastwood Oscars voor beste regie voor
Unforgiven (1992) en Million Dollar Baby (2004), en
nog een heleboel andere prijzen en nominaties. Wat
mij betreft is Gran Torino uit 2008 zijn –
voorlopige – magnum opus. In zijn 29ste film als
regisseur, speelt hij ook de hoofdrol: Walt Kowalski,
een knorrige Korea-veteraan. Walt is een blanke
achterblijver in een door streetgangs geteisterde
multiculti achterstandswijk in Detroit. Hij krijgt
het aan de stok met zijn Aziatische (Hmong) buren,
met wie hij niets te maken wil hebben en die hij van
zijn erf jaagt met zijn shotgun. Maar als hij ziet
dat dat geen oplossing biedt, en dat het eigenlijk
goede mensen zijn die worden geterroriseerd door een
Hmong-bende, blijft hij niet langer afzijdig. En
uiteindelijk offert hij zichzelf op, om zijn buren
een kans te geven op een goed leven in Amerika.
Gran Torino is een fenomenale, maar zeer
ongemakkelijke film, die erg onder je huid blijft
zitten. De film zit vol symboliek. De bejaarde
blanke Amerikaan die het stokje doorgeeft aan jonge
Aziaten. De oorlog die zich tegenwoordig afspeelt in
Amerika, in plaats van in verre landen. De strijder
die zijn verantwoordelijkheid neemt en de ultieme
prijs betaalt voor de vrijheid van anderen, zoals
soldaten van zijn generatie dat deden. En Eastwood
is een beetje zoals Amerika: een nurkse cowboy met
een te groot geweer en een imagoprobleem. Maar wel
eentje met een geweten en een natuurlijke bereidheid
offers te brengen voor waar hij in gelooft.
Walt Kowalski was, naar eigen zeggen, Eastwoods
laatste rol. Op 31 mei aanstaande wordt de maestro
80 jaar. Dat is een mooie kans voor een Nederlands
eerbetoon. Ja, daar is alle reden voor, want Clint
heeft ook nog eens Nederlandse roots: zijn moeder
Ruth is van Iers-Nederlandse afkomst. Aan mij zal
het niet liggen. Ik moet nog ergens nog een
bumpersticker hebben met ‘Clint for President’,
gekocht in Carmel toen hij daar in de jaren tachtig
korte tijd burgemeester was. Die ga ik maar eens
opzoeken. En misschien – als niemand kijkt – haal ik
mijn luchtpaard wel weer even van stal.
Rowdy Yates
|
Dirty Harry Callahan met zijn Smith&Wesson Model
29 Magnum .44: ‘Go ahead, make my day’. |
 |
| |
|
